Ngrakit Tembang Macapat

Tembang macapat iku duwe surasa utawa makna maneka warna. Ana kang ngandhakake macapat iku maknane maca papat-papat. Karepe, pamacane tembang iku medhote patang wanda-patang wanda. Ana maneh kang negesi macapat iku asale saka tembung macapet ( maca + cepet ). Karepe, tembang kang anggone nembangake cepet, ora kakehan luk. Manawa kita arep nggawe tembang macapat, luwih dhisik kita kudu ngerti paugeran lan watake tembang macapat.
Paugerane Tembang macapat iku :

1. Guru Gatra : Cacahe gatra ( larik / Baris ) saben sapada ( sa-bait ) tuladhane
maskumambang iku ana 4 gatra / larik/ baris.
2. Guru Wilangan : cacahe wanda ( uni / suku kata ) saben sagatra/ salarik. Tuladhane
" Amenangi jaman edan" iku ana 8 dadi guru wilangane ana 8.
3. Guru lagu : Dhong-dhinge swara/swara aksara swara/ vokal ing pungkasane gatra/ larik
" Amenangi jaman edan " iku unine "a"
Dadi yen digathukake " Amenangi jaman edan " iku guru wilangan lan guru lagune "8a"

Ing ngisor iki Paugeran yen arep ngrakit tembang macapat, manut jinise tembang macapat :

1. Maskumambang : 12 i 6 a 8 i 8 a
2. Mijil : 10 i 6 o 10 e 6 i 8 u
3. Kinanthi : 8 u 8 i 8 a 8 i 8 a 8 i
4. Sinom : 8 a 8 i 8 a 8 i 7 i 8 u 7 a 8 i 12 a
5. Asmarandana : 8 a 8 i 8 e / 8 o 8 a 7 a 8 u 8 a
6. Dhandhanggula: 12i 10a 8e 7u 9i 7a 6u 8a 12i 7a
7. Gambuh : 7 u 10 u 7 i 8 u 8 o
8. Pangkur : 8 a 11 i 8 u 7 a 12 u 8 a 8 i
9. Megatruh : 12 u 8 i 8 u 8 I 8 o
10.Pocung : 12 u 6 a 8 i 12 a


Banjur kudu ngerti watak wantune tembang macapat :

1. Maskumambang Nelangsa, ngeres-ngeresi, mathuk kanggo nggambarake rasa sedhih, nelangsa,
karanta-ranta.
2. Mijil Prihatin. Mathuk kanggo carita pitutur, lan gandrung.

3. Kinanthi Seneng, asih, tresna, mathuk kanggo mulang muruk kang ngemu rasa katresnan.
4. Sinom Grapyak, ethes, mathuk kanggo sesorah, crita kang isi pitutur.
5. Asmarandana Sedhih, prihatin merga nandhang asmara, mathuk kanggo crita sedhih lan crita
baba asmara.
6. Dhandhanggula Ngresepake, luwes, mathuk kanggo medhar crita bab apa wae.
7. Gambuh Sumanak, sumadulur, wanuh – wani, mathuk kanggo medharake bab kanthi rada
sereng, bisa nganggo basa ngoko, basane wong kang wis kemraket / akrap.
8. Pangkur Sereng, nesu sajak gregeden. Kanggo medhar pitutur kang semu gregeden, yen
gandrung ya gandrung sing sereng, uga kanggo panantang ing paprangan.
9. Megatruh Trenyuh, melas, sedhih, nglokro ( putus asa ), mathuk kanggo medharake rasa
getun, nalangsa lan keranta-ranta
10.Pocung Kendho, tanpa greged, sakepenake, mathuk kanggo crita kang isine sakepenake /
sakarepe wae, tanpa kamempengan. Bisa uga isi pitutur.


Sawise kowe kabeh ngerti paugeran / aturan-aturan lan watake tembang mesthine banjur bisa nggawe tembang macapat kang trep. Karepe, isine cocog karo watake tembang lan mesthine manut paugeran kang bener.

Tuladha :

Yen dadi nom, den weruh ing enomipun
Dene ingkang tuwa
Den kaya banyu ing beji
Den awening paningale aja samar

Manawa dideleng saka paugerane, tembang ing ndhuwur iki tembang pocung. Bisa diarani ngono jalaran guru gatrane ana 4, guru wilangan lan guru lagune 12 u, 6 a, 8 i, 12 a. Dene isine tembang aweh pitutur mungguh piye kudune wong urip iku. Yen enom ya kudu sadhar manawa isih enom

Tuladha ka 2 :

Amenangi jaman edan
Ewuh aya ing pambudi
Melu edan ora tahan
Yen tan milu anglakoni
Boya kaduman melik
Kaliren wekasanipun
Ndilalah karsa Allah
Begja-begjane kang lali
Luwih begja kang eling lawan waspada

Tembang karyane pujangga agung kraton Surakarta, R. Ng. Ranggawarsita iki manawa dideleng saka paugerane genah yen tembang sinom, jalaran kedadean saka 9 gatra, guru wilangan lan guru lagune 8 a, 8 i, 8 a, 8 i, 7 i, 8 u, 7 a, 8 i, 12 a. Tembang iki nggambarake tekane jaman edan. Jaman kang sarwa rekasa, sarwa molah-malik lan molak-malik kaya ing jaman saiki. Akeh bandha panas kang diperoleh kanthi cara kang ora khalal, asil korupsi, ngapusi, lly. Ing jaman kaya ngene iki, manawa ora melu-melu ngedan, ora bakal keduman apa-apa, ora bisa sugih, uripe rinasa kojur lan ajur. Nanging wong ing golongan iki uripe ora bisa tentrem. Tansah diuber-uber rasa dosa. Nanging ing pungkasane tembang dikandhakake, sak beja-bejane wong kang lali ( wong kang tumindak ora jujur ), isih beja wong kang eling lawan waspada. Wong jujur oleh wae ajur, oleh wae kojur ( cilaka ), nanging iku mung secara fisik ing ndonya, nanging bisa ngrasakkake katentreman batin lan ing mbesuke kita bakal oleh ganjaran. Sapa wae sing tansah eling lan waspada ora gampang kejebak / kejegur ing tindak – tanduk kang negatif. Kanthi keyakinan manawa wong urip iku bakale ngundhuh wohing pakarti, mula urip kanthi jujur senajan kudu ajur lan kojur luwih apik dilakoni. Ananging yen bisa, kita nglakoni urip kanthi jujur nanging nemu mujur, becik ing ndonya lan ing akhirat mbesuk

Nyusun naskah pidhato

Nyusun Teks Pidato

Sadurunge nindakake pidato, kita perlu nyawisake konsep. Kepriye carane nyusun naskah pidato ? Nyusun naskah pidato ora beda karo nulis karangan liyane. Sadurunge nyusun naskah pidato ana sawetara bab kang perlu dimangerteni umpamane :
Kapisan
1. Pidato kuwi disiapake kanggo acara apa ?
2. Sapa wae kang bakal mirengake ? ( bab iki kang mbedakake basa apa kang kudu digunakake
ngoko/ krama )
3. Ing ngendi bakal dipidatokake ?

Kapindho
Manawa ws mangerteni telung perkara ing ndhuwur, kita banjur nyusun cengkorongan.

Katelu
Ngembangake cengkorongan dadi naskah pidato kang wutuh. Aja lali, kanggo mbedakake karangan pidato lan karangan gancaran liyane, ing naskah pidato diperlokake ukara panyapa.

Tuladha :

Kapisan
1. Pidato kanggo makili kancane kang ngundang amarga lulus sekolah lan antuk juara
2. Audiene kanca – kanca sekolah ( SMP )
3. Ing omahe kanca kang lulus ( Hendarwanto )

Kapindho
Cengkorongan :
Pambuka : 1. Salam pambuka
2. Paragrap pambuka

Isi : 1. Matur nuwun tamu wis padha teka
2. Ngajak melu ngrasakake kabegjan amarga lulus ujian lan antuk juara
3. Mbombong kanca – kanca kang ora dadi juara

Panutup : 1. Panyuwunan marang Gusti Allah supaya acarane mupangati
2. Nyuwun pangapura manawa ana bab – bab kang kurang nyenengake

Katelu
Cengkorongan ing ndhuwur manawa dikembangake dadi karangan pidato kang utuh kurang luwih dadine mangkene :

Assalamualaikum wr. wb.
Kanca – kanca kabeh kang daktresnani, alhamdullilahirobbil allamin, kita aturake puji syukur kagem Gusti Allah kang maha agung. Awit kita kudu pracaya manawa kahanan kita kang kebak kabegjan iki mung awit saka kamurahan-E Gusti Allah.
Minangka wakile kadang kita ( Hendarwanto ) ngaturake agunging panuwun marang kanca – kanca kabeh amarga wis gelem kumpul – kumpul ing acara iki. Muga – muga ing acara iki kabeh kinemulan beja lan bahagia.
Kanca – kanca kabeh kang daktresnani,
Ing kalodhangan iki kadang kita Hendarwanto wis ngajak kita kabeh kumpul ana ing kene, saperlu melu ngrasakake rasa begjane amarga wis lulus kanthi nggondhol juara. Bab iki muga – muga bisa kanggo tuladha tumrap kita kabeh. Pancen yen wong sabar, tlaten lan ulet iku asile ya nyenengake. Mesthi wae bab iki uga ngremanake bapak lan ibune kadang kita Hendarwanto.
Kanca – kanca kabeh kang kinemulan begja,
Kanthi kasile kadang kita minangka juara iki, muga – muga uga bisa kanggo pamecut kita. Ayo kita padha niru tindak sarta perjuangane kadang kita hendarwanto saengga bisa dadi juara. Ing pangarep – arep muga – muga kadang kita uga ora lali lan takabur, amarga kabeh mau paringane Gusti Allah kang maha adil. Muga – muga kita kabeh dadi manungsa kang migunani tumrap negra nusa lan bangsa.
Para kadangku kabeh kang daktresnan,
Muga – muga awit saka patemon iki, barokahing Gusti Allah saya lumintu tumrap kita kabeh. Muga – muga, patemon kita iki banget mupangati kanggo kita kabeh.
Dak kira cukup samene dhisik apa kang bisa dakaturake, manawa ana tetembungan kang kurang nyenengake aku mung bisa nyuwun pangapura.
Wassalamualaikum wr.wb.